Tết Nguyên đán là gì? Những phong tục, tập quán trước và sau ngày Tết?



 

Từ Tết là âm Hán Việt cổ, do chữ “Tiết” mà thành. Hai chữ “Nguyên Đán” có gốc chữ Hán; “nguyên” có nghĩa là sự khởi đầu hay sơ khai và “đán” là buổi sáng sớm, đọc đúng phiên âm phải là “Tiết Nguyên Đán”, người Trung Quốc ngày nay gọi là Xuân tiết, Tân niên hoặc Nông lịch tân niên. Đông Á thuộc văn minh nông nghiệp lúa nước, do nhu cầu canh tác nông nghiệp đã “phân chia” thời gian trong một năm thành 24 tiết khác nhau, ứng với mỗi tiết có một thời khắc giao thời, trong đó tiết quan trọng nhất là Tiết Nguyên Đán.

Theo lịch sử Trung Quốc, nguồn gốc Tết Nguyên đán có từ đời Tam Hoàng Ngũ Đế và thay đổi tháng đầu năm theo từng thời kỳ. Đời Tam đại, nhà Hạ chuộng màu đen nên chọn tháng Giêng tức tháng Dần, nhà Thương thích màu trắng nên lấy tháng Chạp tức tháng Sửu, nhà Chu ưa sắc đỏ nên chọn tháng Mười Một tức tháng Tý. Đời Đông Chu, Khổng Tử đổi ngày Tết vào tháng Giêng. Về sau Tần Thủy Hoàng lại đổi sang tháng Mười. Thời Hán Vũ Đế đặt lại ngày Tết vào tháng Giêng, cho đến nay không có thay đổi nào nữa.

Tết Nguyên Đán là lễ quan trọng trong văn hóa Việt Nam; Tết Nguyên Đán còn gọi là Tết Cả, Tết ta, Tết Âm lịch, Tết Cổ truyền, và thường chỉ gọi đơn giản là Tết. Do cách tính của âm lịch khác nhau nên Tết của Việt Nam không hoàn toàn trùng với các nước có Tết Âm lịch khác. Cũng vì Âm lịch tính theo chu kỳ vận hành của mặt trăng nên Tết Nguyên Đán muộn hơn Tết Dương lịch, lại do quy luật 3 năm nhuận một tháng của Âm lịch nên ngày mùng 1 Tết không bao giờ trước ngày 21/1 và sau ngày 19/2 Dương lịch. Toàn bộ dịp Tết thường kéo dài từ 23 tháng Chạp đến hết ngày 7 tháng Giêng. Người Việt luôn cố gắng làm mới mọi thứ vào dịp Tết, từ ngoại vật cho đến lòng người, vì vậy khoảng mươi ngày trước Tết họ thường trang trí nhà cửa, sắm sửa quần áo và đồ ăn. Tết không chỉ kiêng nóng giận, mà còn là dịp để hàn gắn những hiềm khích, mọi người đi thăm và chúc nhau những lời ý nghĩa tốt đẹp.

Những phiên chợ Tết thường họp vào khoảng 23 đến 30 tháng Chạp, bán đa số mặt hàng phục vụ cho Tết như lá dong, gạo nếp, gà trống, các loại trái cây dùng thờ cúng. Vì những ngày Tết hầu như chợ không họp nên phải mua nhiều hơn để dùng. Hơn nữa, chợ Tết cũng để thỏa mãn một số nhu cầu thưởng ngoạn, nhiều nơi còn tổ chức những trò chơi giải trí trong hoặc ngoài chợ để mọi người vui Xuân sớm. Có chợ Tết còn họp suốt đêm.




Xem thêm